Jólaræðan 2013

Náð sé með yður og friður frá Guði föður vorum og Drottni Jesú Kristi. Og gleðilega jólahátíð!

 

Í aðdraganda jóla sagði kona ein við mig:  “Það er ekkert til nema orka og efni”.

Mér urðu þessi orð afar umhugsunarverð og sagði við hana: “Já, það er hinn sýnilegi heimur og hinn ósýnilegi heimur, andinn og efnið.”

Síðan hef ég hugsað mikið um þetta samtal í aðdraganda jóla því það er einmitt á jólum sem orka og efni sameinast á svo undursamlegan og eftirminnilega hátt.

Ef við hugsum okkur Guð sem uppsprettu allrar orku og allra krafta og alls hins ósýnilega þá verður Guð sýnilegur í efnisheiminum í Jesúbarninu sem fæddist í jötu í fjárhúsinu í Betlehem.   Orkan varð efni.

Jóhannes guðspjallamaður orðar þetta í sínu jólaguðspjalli á þennan hátt:

“Og orðið varð hold, hann bjó með oss fullur náðar og sannleika og vér sáum dýrð hans, dýrð sem sonurinn eini frá föðurnum.

Kærleikur er eitt af því sem við getum flokkað undir orku.  Kærleikurinn er ósýnilegur, en við finnum fyrir krafti hans þegar við erum nærri þeim sem við elskum.  Kærleikurinn verður sýnilegur þegar þau sem elska hvort annað sýna kærleika sinn.  Kærleikurinn sem er ósýnilegur verður sýnilegur í samskiptum fólks.

Við skulum nú skoða jólin og líf Jesú allt út frá þessari hugsun.

Fátækt fólk af öllum heimsins gæðum er á ferð.  Þau hvíla í fjárhúsi og eignast lítið barn.  Á sama tíma opnast himnarnir og englar sem alla jafna eru ósýnilegir verða sýnilegir.  Heimur efnis og orku sameinast í englasöngnum á Betlehemsvöllum.  Þegar hirðarnir, þetta venjulega fólk við sína daglegur störf hafa orðið vitni að þessu undri sem englasöngurinn var, þá fara þau beint til Betlehem af því að þau vilja sjá með berum augum það sem þeim hafði verið sagt frá.  Þau vilja sjá barnið með berum augum af því að þau trúa ekki fyrr en þau fá að sjá.

Það eru nokkur atvik í lífi Jesú sem minna á þetta.  Við skírn Jesú gerist líka eitthvað undravert.  Jesús gengur út í ána Jórdan og fær skírn hjá Jóhannesi skírara.  Þá opnast himnarnir og rödd kemur af himni sem segir:  “Þessi er minn elskaði sonur.  Hlýðið á hann.”  Það sama gerist þegar Jesús fer með nokkra vini sína upp á hátt fjall.  Þá verður hann skínandi bjartur og rödd kemur af himni sem segir það sama. 

Við kraftavek Jesú gerist líka þetta undraverða.  Orka frá Guði umbreytir efnisheiminum og fólk fær lækningu. 

Munið þið eftir sögunni af konunni sem hafði haft blóðlát í tólf ár?  Hún gengur að Jesú á mannfjöldanum og hugsaði að ef hún aðeins fengi snert klæðafald Jesú þá muni hún verða heilbrigð.  Og það gerðist.  Jesús fann kraftinn ganga út af sér og spurði: Hvert snart mig?  Þannig fann hann þegar lækningarmátturinn gekk út af honum.  Fyrir kraft Jesú fékk fólk heilsu og líf. 

Stórkostlegasta sönnun þess að Jesús hafi verið Guð holdi klæddur er upprisa hans.  Þar varð sigur kraftar Guðs yfir efninu.  Andinn lifir að eilífu.

Jólin boða okkur allt þetta.  Þess vegna fögnum við og gleðjumst á jólum.  Þess vegna fögnum við og gleðjumst með efnislegum hlutum, góðum mat og gjöfum og með skrauti hið ytra, en við megum ekki gleyma hinu andlega.

Jólin boða okkur að kærleikurinn er kominn í heiminn.  Friður Guðs er kominn.

En við þurfum að virkja hann til þess að hann verði að raunveruleika í lífi okkar.  Það er okkar köllun, okkar hlutverk á jólum og alla daga.

Guð gefi okkur öllum gleðilega jólahátíð.

Hólaræða Vilhjálms Egilssonar

Ræða á Hólahátíð 2013

 

Virðulegu gestir Hólahátíðar.

 

Auðmjúkur, glaður og stoltur stend ég hér í tilefni af þessari merkilegu hátíð sem er jafnan einn af helstu menningarviðburðum ársins.  Mikill heiður er  að fá að halda ræðu í þessari 250 ára gömlu kirkju á afmæli hennar en ég lærði á unga aldri að meta hana sem merkilegasta guðshús á Íslandi ef ekki víðar.  Ég er þakklátur forráðamönnum hátíðarinnar fyrir að trúa mér fyrir þessu hlutverki.  Hér í Hóladómkirkju fyllist ég alltaf lotningu fyrir mikilleik kristinnar trúar og kristinnar kirkju.  Því bið ég gesti að láta sér ekki bregða þótt ég bogni aðeins í hnjáliðunum við að standa hér í kirkjunni og tala í stað þess að sitja á kirkjubekk og hlusta eins og jafnan þegar ég kem hingað við athafnir.  (Það er líka vandasamt að tala hér eftir að Kristján Jóhannsson er búinn að syngja)

 

Hólar voru höfuðstaður Norðurlands um langleiðina í 500 ár eins og við öll þekkjum.  Hér bjuggu á tíðum hundruð manna og mikil samskipti voru út um allt, innan Skagafjarðar, við önnur héruð í Hólastifti og önnur lönd.  Hólar voru miðstöð valda og menningar í kaþólskum sið.  Við siðaskiptin og eflingu konungsvaldsins minnkaði hlutverk staðarins þótt um 250 ár liðu þangað til biskupsstóllinn var aflagður.

 

Nú gegnir Hólastaður nýju hlutverki bæði innan kirkjunnar og menntakerfisins.  Embætti vígslubiskups hefur verið að festast í sessi hér á Hólum og Hólaskóli hefur þróast á háskólastig.  Hér á Hólastað þarf bæði að rækta mikilvægt hlutverk í íslenskri menningu, trúarlífi og sögu og eins að leggja hönd á plóg á þremur vaxtarsviðum atvinnulífsins,  hestamennsku og tengdri starfsemi, fiskeldi og ferðamennsku.  Tilvera Hólastaðar í núverandi hlutverki er þó endalaus barátta og staðurinn hefur sannarlega þurft á stuðningi og velvilja að halda og ótrúlega margir hafa viljað leggja sitt af mörkum til að verja og efla þá starfsemi sem hér er.

 

Saga Hóla getur kennt okkur margt um hvernig vegur einstakra stofnana, staða, svæða eða landa rís og hnignar.  Hún segir okkur að við getum aldrei gengið að neinu vísu um velgengni eða undanhald.  Allt er breytingum undirorpið.  Þær verða bæði vegna utanaðkomandi tilverknaðar eða gerast af völdum okkar sjálfra og sjaldnast eru ástæðurnar einhlítar.  Við þurfum alltaf að vera á vaktinni og bregðast við þeim breytingum sem eru yfirvofandi.  Reyna að sjá þær fyrir og hvaða möguleikar eru til staðar.  Breytingarnar eru sumar til góðs en aðrar skapa vandamál.  Ákvarðanir okkar og aðgerðir hafa sumar hverjar afleiðingar til langs tíma til hins betra eða verra.

 

Allar ákvarðanir okkar eru líka mótaðar af hinni endalausu baráttu milli góðs og ills.  Hvenær verður heilbrigður metnaður okkar um betra líf að græðgi og sókn eftir óhófi?  Er tilgangur okkar sjálfra göfugur eða eru þær utanaðkomandi breytingar sem hafa áhrif á okkur árangur af vinnu heiðarlegs fólks?  Óteljandi svör eru sjálfsagt til við öllum þessum spurningum.

 

 Á nútímamáli tölum við um samkeppnishæfni.  Við tölum um hversu fyrirtæki, stofnanir, atvinnugreinar, samfélög, ríki eða þjóðir eru samkeppnishæf.  Það er eilíft viðfangsefni að viðhalda samkeppnishæfni.  Án metnaðar til þess að standa okkur í samkeppninni drögumst við aftur úr, fyrirtækið, stofnanirnar, samfélagið, þjóðin.  Við getum ákveðið fyrir okkur sjálf að allt eigi að vera eins og það var.  En við getum ekki ráðið yfir öðrum og komið í veg fyrir breytingar annars staðar sem hafa áhrif á okkur.

 

 Í fyrirtækjarekstri er beinlínis ætlast til að samkeppni ríki og fyrirtækin takist á samkvæmt leikreglum sem þeim eru settar.  Stjórnendur sem ekki ná að stýra rekstri fyrirtækja sinna í gegnum ólgusjó samfelldra breytinga þurfa oftast að horfa upp á þau veslast upp og jafnvel líða undir lok.  Við þurfum ekki að fletta lengi íslenskri atvinnusögu til að sjá hversu atvinnurekstur er hverfull.  Það eru ekki mörg íslensk fyrirtæki sem hafa náð 100 ára aldri þrátt fyrir að okkur hafi oft fundist að öflug fyrirtæki væru nánast ósigrandi fyrirbæri.  Við getum líka velt því fyrir okkur hversu mörg fyrirtæki eru eldri en 50 ára og hve mörg ná aldrei einu sinni að lifa í eitt ár.   En allt þetta ferli, samkeppnin, stofnun nýrra fyrirtækja, undanhald þeirra sem ekki ráða við breytingarnar,  baráttan um hylli viðskipavinanna, sífelld nýsköpun, getan til að taka ákvarðanir og áhættu, agi og eljusemi er það sem skilar velgengni í atvinnurekstri og samfélagi okkar áfram.  Við þurfum heilbrigðan metnað en græðgin er ótrúlega oft ástæða ófara í rekstri fyrirtækja.

 

En af hverju voru Hólar forystustaður á Norðurlandi um meira en 400 ára skeið?  Var það ekki vegna þess að kaþólska kirkjan var öflug og rík og stundaði umfangsmikinn atvinnurekstur samhliða kirkjulegu starfi?  Biskupsstóllinn var ekki bara í leiðandi hlutverki í trúarlegu tilliti heldur líka stærsta fyrirtækið á Norðurlandi.  Var ekki prentsmiðjan sem Jón Arason setti upp á Hólum fyrsta alvöru iðnfyrirtækið á Íslandi?  Og skilaði starfsemi prentsmiðjunnar ekki ómældum verðmætum fyrir íslenska menningu?  Kaþólska kirkjan er reyndar merkilegt fyrirbæri.  Hún er líklega elsta lifandi stofnun í heiminum, um 2000 ára gömul.  Hún er eldri en öll fyrirtæki og öll ríki.  Stórveldi hafa komið og farið, stofnanirnar og fyrirtækin líka, en kaþólska kirkjan hefur náð að lifa af allar þrengingar, mistök, misnotkun, afbrot, og allt annað sem úrskeiðis hefur farið í sögu hennar.  Eitthvað er kaþólska kirkjan að gera rétt innan um og saman við öll rangindin.

 

Helgustu munir Hóladómkirkju eru frá kaþólskum sið.  Við lítum á þá sem dýrgripi og mikilvægan þátt í menningararfi okkar.  Hversu margir kirkjugripir eða aðrir manngerðir hlutir á Íslandi eru svona gamlir og enn í fullri notkum?  Eflaust fáir ef nokkrir.  Kannski ættum við þó að nefna Öxarárfoss á Þingvöllum.  Þegar við veltum því fyrir okkur hvað það er sem gerir kaþólsku kirkjuna svona samkeppnishæfa að hún hafi lifað í 2000 ár, eða þess vegna kirkjuna okkar sem á sér yfir 500 ára sögu, er margt sem kemur í hugann.  Eitt er að kirkjan er ekki til fyrir sjálfa sig heldur fyrir Guð og fyrir fólkið.  Og í kirkjunni erum við ekki bara að þiggja heldur líka að gefa.  Hugsum okkur þessa bráðum 500 ára gömlu kirkjumuni og hvað mikið var í þá lagt á sínum tíma.  Kostnaðurinnn var sjálfsagt mældur í jarðarverðum.  Og það tók svo mikla fyrirhöfn að koma t.d. altarisbríkinni hingað að menn treystu sér ekki í að flytja hana burtu eftir siðaskiptin þegar eignir kaþólsku kirjunnar voru gerðar upptækar.    

 

Er þetta ekki einmitt dæmi um gjöf sem ein kynslóð á 16. öld færði komandi kynslóðum þannig að þær mættu nota og njóta og upplifa fegurð og mikilleik kristindómsins?  Er ekki Hóladómkirkja sjálf annað dæmi?  Gefin af kynslóð á 18. öldinni.  Er ekki saga kirkjunnar full af dæmum um slíkar gjafir?  Ekki bara gjöfum í formi bygginga, mannvirkja eða muna heldur líka óefnislegar gjöfum sem skipta óendalega miklu máli.  Er ekki kærleikurinn í kristinni trú kannski stærsta gjöfin?  Og er ekki kristin trú sem kirkjan byggir grunn sinn á alveg ótrúlega magnað sköpunarverk sem aldrei eyðist?  Og hefur kaþólska kirkjan ekki lifað í 2000 ár og okkar kirkja í meira en 500 ár vegna þess að kristin kirkja hefur æðri tilgang og allan tímann hefur trúað fólk og kirkjan sjálf verið að gefa af sér kærleika og veita stuðning í erfiðleikum?

 

Vissulega hefur kirkjan í allri sögu sinni þurft mikið til sín.  Og hversu oft höfum við ekki lesið að mörgum hafi þótt nóg um og gagnrýnt eða ásælst eignir kirkjunnar og séð ofsjónum yfir tekjum hennar?  En kirkjan lifir ekki án þess að fá eitthvað til sín og hún lifir heldur ekki án þess að vera að gera eitthvað sem er verðmætt fyrir trúað fólk og samfélagið.  Kaþólskan kirkjan hefur þannig, ef við notum nútímamálið, verið samkeppnishæf í 2000 ár.  Henni hefur almennt tekist að gefa af sér meira en hún hefur tekið til sín þrátt fyrir allar þær hremmingar sem hún hefur orðið fyrir, utan sem innan frá.

 

Við sem hér sitjum nú erum aðeins lítil peð í allri sögu kirkjunnar og sögu Hólastaðar.  Samt höfum við ætlað okkur hlutverk.  Við komum hér saman til þess að njóta hvers annars, staðarins sjálfs, umhverfisins og dagskráninnar.  Við erum líka að sýna samstöðu og stuðning og leggja okkar af mörkum til þess að skapa stemmingu og auka veg staðarins.  Hólar eru merkilegur staður og með því að koma hingað á Hólahátíð gerum við staðinn og okkur sjálf ennþá merkilegri. 

 

Við veltum líka fyrir okkur framtíð Hólastaðar.  Hólar eiga stórt pláss í hjörtum okkar en verður starfsemin hér og mannlífið samkeppnisfært á næstu árum?  Hvað mun ráða því?  Á sínum tíma var biskupsstóllinn aflagður vegna þess að forystumönnum landsins þótti starfsemin ekki vera að skila þeim verðmætum sem réttlætti kostnaðinn við reksturinn.  Þegar uppbygging staðarins var hafin á ný með stofnun Bændaskólans á Hólum höfðu forystumenn þess tíma þá von að sú fjárfesting skilaði sér til samfélagsins til lengri tíma.  Bændaskólinn hefur nú breyst í Háskólann á Hólum og verkefnin eru allt önnur en þau voru við stofnun skólans.  Skólinn hefur þannig leitast við að þróast og skapa verðmæti fyrir samfélagið sem réttlæta það sem til hans er lagt.  Embætti vígslubiskups á Hólum var líka þáttur í endurreisn staðarins.  Og framtíð Hóla á mikið undir því að vígslubiskupi takist að skapa starfi sínu þann sess innan kirkjunnar og í samfélaginu að forystumenn kirkjunnar telji ástæðu til þess að styrkja það og efla

 

Við lifum nú mikla aðhaldstíma í opinberum fjármálum og ekki er við því að búast að því ástandi linni á næstunni.  Meðan fjárfesting í íslensku atvinnulífi er í lágmarki og markviss framgangur útflutningsstarfsemi dregst á langinn verður erfitt að afla þeirra skatttekna sem þarf til að veita opinberu fé til nýrrar uppbyggingar hvort heldur er hér á Hólum, í Skagafirði eða annars staðar.  Reyndar hefur verið tekið saman að yfir 100 opinber störf hafa horfið úr Skagafirði á undanförnum árum.  Þau störf eru ekkert endilega á leiðinni til baka á næstu misserum jafnvel þótt menn beiti sér stíft við velviljaða ráðamenn.   Því þarf ný ráð til þess að sækja fram hér á Hólum og spá í það hvernig hægt er að skapa nýjar tekjur fyrir þá þjónustu sem hér er veitt og hvernig hægt er að byggja upp þjónustu sem sækir tekjur til annarra en ríkissjóðs Íslands.  Að þessu leyti eru Hólar í sömu stöðu og fjölmargar opinberar stofnanir og aðilar sem sæka sér tekjur til ríkisins.  Þegar upp er staðið snýst málið um hvernig til tekst við að þrauka og skjóta nýjum stoðum undir framtíðarstarfsemi.

 

Þýðing friðar og sátta er eitt af því merkilega sem við getum lært af sögu Hóla.  Veldi Hólastaðar hneig einmitt eftir deilur og ófrið.  Slík örlög hefur margur staðurinn mátt þola.  Í umhverfi sátta og samlyndis þrífast viðskipti og velmegun.  Bæði þarf að huga að innri sátt í samfélaginu sem friði milli þjóða og ríkja. 

 

Átökin í kringum siðaskiptin og aftakan á Jóni Arasyni biskup og sonum hans tveimur vekja upp margar tilfinningar og gefa tilefni til margvíslegra hugsana um sögu okkar og þá vegferð sem við erum á.  Við sem erum alin upp hér í Skagafirðinum og myndað sterk tilfinningaleg tengsl við Hólastað og söguna horfum stundum með miklum trega til þessara atburða sem urðu til þess að mikilvægi Hóla fór minnkandi.  Þær stundir koma vissulega sem okkur finnst að Jóns Arasonar og sona hans hafi enn ekki verið hefnt sem skyldi.  Örugglega voru mörg okkar sem upplifðum þjóðhátíðina hér á Hólum sumarið 1974 fyrir tæpum 40 árum og horfðum á uppfærslu Þjóðleikhússins á leikritinu um Jón Arason fullviss um að Guð væri með okkur í liði. 

 

Manntjónið á Íslandi í kringum siðaskiptin var þó hverfandi miðað við þann skaða sem átök milli trúarhópa hafa oft verið í sögunni.  Við þurfum ekki annað en horfa á nágranna okkar á Norður Írlandi eða til Balkansskagans til þess að spá í það sem er hendi næst.  Ef við viljum líta lengra þá kraumar múslimaheimurinn af átökum milli einstakra fylkinga.  Við getum endalaust rifjað upp sögu átaka og skelfilegra atburða vegna átaka milli trúarhópa. 

 

Almennt finnst okkur líklega að friðsælt sé í kringum okkur og vissulega höfum við sem búum á Íslandi og í Vestur Evrópu lifað lengsta tímabil friðar og framfara síðan á mektardögum Rómarveldis.  Við erum farin að líta á friðinn í okkar heimshluta sem sjálfsagðan og gerum ekki ráð fyrir öðru en að hann haldist.  Samt segir sagan okkur að það er aldrei hægt að taka friðinn sem gefinn og á þetta minna atburðirnir í kringum siðaskiptin okkur.

 

Orsakir ófriðar eru óteljandi og í gegnum söguna hafa margar þjóðir, ríki eða hópar þurft að berjast fyrir rétti sínum, lífsháttum, menningu eða tilveru.  Því skyldi enginn halda því fram að stríð sé ónauðsynlegt og óverjandi undir öllum kringumstæðum.  Þess vegna eru flestar friðelskandi þjóðir með varnarviðbúnað og við Íslendingar værum örugglega í þeim hópi ef við teldum okkur hafa efni á því.  Ófriður og átök hafa hins vegar alltaf tjón og mannlegar hörmungar í för með sér.  Hjá því verður aldrei komist.

 

En meginviðfangsefni okkar hlýtur að vera að hlúa að friðnum og skapa áfram skilyrði fyrir hagsæld og velferð.  Þetta er líka hlutverk okkar sem hér sitjum þrátt fyrir að skipta litlu máli þegar kemur að þeim atburðum sem við lesum um í heimsféttunum.   Við þurfum að líta í eigin barm og skoða hvernig hugsunarháttur okkar og viðhorf þróast.  Erum við umburðarlynd eða fordómafull?  Viljum við vinna með öðrum eða lokum við okkur af?  Viljum við breyast eða ætlum við að reyna að hanga endalaust á því sem við höfum?  Hugsum við aðeins um að forðast ófrið við aðrar þjóðir en gætum ekki að innri friði í samfélaginu?

 

Ég nefndi að stundum læðist að okkur Skagfirðingum að Jóns Arasonar sé ekki enn fullhefnt.  Slíkt viðhorf hjápar okkur hins vegar ekki fram á veginn og við munum aldrei með nokkru móti geta látið það stjórna gerðum okkar.  Við skulum bara horfa í kringum okkur og hugsa til nágranna okkar í ýmsum Evrópulöndum þar sem fjölskyldur urðu fyrir tjóni og hörmungum kynslóð fram af kynslóð af völdum ófriðar og átaka.  Hvað verður leyst með endalausum hefndum fyrir fyrri misgjörðir?  Horfum til Balkansskagans og átakanna þar fyrir 20 árum.  Horfum núna til Arabaheimsins og illvirkjanna þar.    

 

Við skulum líka taka eftir því og þakka fyrir það að ótrúlega margt hefur farið til betri vegar hjá okkur í þessum efnum á undanförnum áratugum.  Við erum orðin miklu opnari og umburðarlyndari en við vorum.  Á þeim tíma sem ég var að alast upp á Króknum þótti sjálfsagt að uppnefna fólk og endalaust voru sagðar sögum af þeim sem þóttu ekki eins og fólk er flest.  Stríðni eða at í fólki þótti ekki tiltökumál heldur gengust menn frekar upp í slíku.  Stundum rifja ég upp í gamni að á þessum tíma þótti það slæmt ef stúlka af Sjálfstæðisheimili giftist Framsóknarmanni en miklu verra þótti ef hún giftist Hofsósingi.  Nú er þetta allt liðin tíð og markvisst unnið gegn einelti og stríðni.  Gott fólk er í öllum stjórnmálaflokkum og Hofsósingar hafa víða látið að sér kveða og getið sér gott orð.

 

Verkefnin sem við þurfum að leysa eru mörg ef við viljum hlúa að friðnum og ná árangri.  Við þurfum sérstaklega að gæta að umburðarlyndi gagnvart mismunandi trúarbrögðum og fólki af erlendum uppruna.  Ísland framtíðarinnar þarf á innflytjendum að halda og við verðum að nýta krafta þeirra og gera þá að góðum Íslendingum.  Við skulum líka hafa í huga að vel meinandi og umburðarlynt fólk af mismunandi trúarbrögðum á svo margt sameiginlegt og það á ekki samleið með öfgasinnuðu fólki sem býr sér til óvini á grundvelli trúar, þjóðernis eða mismunandi menningar. 

 

Ef við tölum um múslima sérstaklega er það staðreynd að þeir eru fólk sem er upp til hópa friðelskandi og velviljað.  Mér finnst oft að trúað fólk af mismunandi trúarbrögðum og þjóðernum eigi í raun miklu meira sameiginlegt innbyrðis en fólk af sama þjóðerni sem er ýmist trúað eða trúlaust og allt þar á milli.  Snýst þetta ekki um þegar upp er staðið hvort við teljum okkur þurfa á Guði að halda eða ekki?  Teljum við okkur þurfa að biðja Faðir vorið eða ekki?    

 

Í Faðir vorinu eru fimm línur sem snúa að okkur sjálfum og hafa verið óbreyttar í 2000 ár.  Þar af eru fjórar óskir okkur til handa og eitt heit sem við vinnum.  Við biðjum Guð um að gefa okkur hið daglega brauð.  Kannski eru einhverjir svo öruggir um sinn efnahag að þeir þurfi ekki að nefna þetta?  Viljum við ekki flest ná endum saman af okkar daglega striti og jafnvel skilja eitthvað eftir okkur til komandi kynslóða?  Viljum við ekki uppskera af heilbrigðum metnaði okkar en forðast græðgina? Við biðjum Guð um að fyrirgefa okkur vorar skuldir.  Eru einhverjir svo syndlausir að þurfa aldrei neina fyrirgefningu eða telja sig alltaf eiga rétt á því að ganga á hlut annarra?  Við vinnum það heit í Faðirvorinu að fyrirgefa þeim sem gera á okkar hlut.  Er það vænlegt að fyrirgefa aldrei neitt?  Hvað verður þá um friðinn meðal þjóðanna, innan samfélagsins, í fjölskyldunum og á heimilunum? Já, við Skagfirðingar þurfum jafnvel að fyrirgefa þeim sem létu höggva Jón Arason.  Það er ýmislegt sem við þurfum að leggja á okkur fyrir trúna. Við biðjum Guð um að leiða okkur ekki í freistni.  Hver er svo sterkur að falla aldrei fyrir freistingunum?  Eða telja menn kannski að allt sé leyfilegt og ekkert skilgreint sem freistingar sem ætti að forðast?  Og svo biðjum við Guð um að frelsa okkur frá illu.  Hver þarf ekki á vernd að halda gagnvart hinu illa sem ýmist getur búið innra með manni sjálfum eða komið utan frá?

 

Ég held því fram að góður múslimi og sjálfsagt gott fólk af öllum helstu trúarbrögðum heimsins hafi svipaða afstöðu gagnvart tilverunni og okkur kristnum er kennt að við eigum að lifa eftir samkvæmt Faðir vorinu.  Þess vegna við eigum að  ekki efna til óvináttu við slíkt fólk á trúarlegum forsendum.  Við eigum ekki að búa til óvini úr fólki sem getur verið vinir okkar.  Við eigum að geta verið saman í stjórnmálaflokkum og unnið sameiginlega að landsins gagni og nauðsynjum.

 

Við þurfum líka að forðast að láta hrífast um of með tískusveiflum innan kirkjunnar og þess vegna annarra trúarbragða.  Þessar sveiflur geta verið frá argasta ofstæki að óhóflegu agaleysi og nýjum kenningum er ætlað að vera grunnur að leiðbeiningum um hvernig við eigum að hafa lífi okkar.  Margir vilja leggja hönd á plóg við að þróa nýjar trúarkenningar og við höfum sannarlega verið vitni að því innan kristinnar kirkju og þurfum jafnvel ekkert að leita út fyrir landsteinanna í þeim efnum.  Við skulum hins vegar spyrja okkur um líftíma hinna ýmsu trúarkenninga og skýringa á kristinni trú.  Við þurfum að halda ró okkar og gæta þess að halda okkur sem mest við Faðirvorið, hið 2000 ára gamla akkeri.  Nýjar trúarkenningar og ályktanir af þeim þurfa alltaf að flútta við Faðirvorið.  Annars verða þær ekki langlífar.

 

Hólar áttu fyrr á öldum í miklum viðskiptum og samskiptum út fyrir landsteinana eins og fornleifagröftur í hinum forna hafnarbæ, Kolkuósi, sýnir.  Ég held því fram að framgangur Hóla og þess vegna Skagafjarðar eða landsbyggðarinnar í heild muni fara eftirþví hvernig til tekst við að byggja upp og efla starfsemi í útflutningi vöru eða þjónustu til annarra landa.  Við skulum rifja upp að það eru ekki bara Hólar sem hafa tapað fornri frægð.  Skagfirðingar voru í kringum 4500 manns um miðja 19. öld sem er svipaður fjöldi og býr hér í héraðinu nú.  Við ættum að vera nú með a.m.k. 25 þúsund íbúa í Skagafirðinum ef héraðið hefði haldið stöðu sinni.  Ný störf hafa ekki skapast í nægilegum mæli fyrir þau sem hafa horfið vegna breyttra atvinnuhátta og þeirrar stefnu sem ríkt hefur allan þennan tíma að byggja upp höfuðborgarsvæðið á kostnað landsbyggðarinnar.  Segja má að lykilákvörðunin í uppbyggingu höfuðborgarsvæðisins hafi verið tekin strax þegar Fjölnismenn og fleiri urðu undir í þeirri baráttu sinni að endurreisa Alþingi á Þingvöllum í stað Reykjavíkur.

 

Hvorki Hólar né Skagafjörður munu eflast og ná fyrri stöðu nema það takist að efla útflutningsframleiðslu og utanríkisviðskipti í héraðinu.  Þess vegna þurfa Skagfirðingar og Hólamenn að vera opnir gagnvart öllu samstarfi og samskiptum við aðrar þjóðir sem geta stutt við þá þróun.  Við þurfum líka að læra að nýta okkur alla innflytjendurna til þess að skapa viðskipta tengsl við fyrri heimkynni þeirra.

 

Friðarboðskapur kristinnar trúar og allt annað sem hún innrætir okkur um kærleika, umhyggju og velferð samfélagsins alls er engin andstæða framfara og velmegunar heldur þvert á móti.  Þetta er sérstaklega vert að hafa í huga hér á Hólum í þessari kirkju þar sem við finnum svo vel fyrir nálægð Guðs almáttugs og sjáum sögu okkar sjálfra ljóslifandi fyrir okkur.

 

Hvaða hugsanir um framtíð Hóla spretta upp úr þessum jarðvegi?  Væri það ekki göfug hugsjón fyrir framtíðina að Hólar verði eins konar akademía friðar og framfara?  Og eflist ekki bara sem íslensk menntastofnun heldur hasli sér völl á alþjóðlegum vettvangi.  Og standi fyrir rannsóknum á þýðingu og mótun fjölmenningarlegs samfélags á Íslandi og taki auk þess ríkan þátt í menntun og eflingu þekkingar fyrir atvinnulíf landsbyggðarinnar.  Ég tel að það þurfi að tengja sterkt saman boðskap kristinnar trúar og framfarir og velgengni í atvinnulífi.  Mikið er nú fjallað um nauðsyn á bættu siðferði í atvinnulífinu en það vantar að byggja þá umfjöllun á hinum trúarlega grunni kristninnar.  Á Hólum getur starfsemi kirkjunnar og skólans eflst saman og staðurinn öðlast nýja frægð víða um heim.   

 

Ágætu gestir Hólahátíðar.

 

Mér hefur orðið tíðrætt um atburði liðinnar tíðar hér á Hólum, uppgang, hnignun og endurreisn staðarins, nauðsyn þess að horfa fram á veginn og aðlagast breytingum, þýðingu friðarins og okkar hlutverk hvers og eins í þeim efnum.  Það er lán kristinna manna að friður og sátt meðal manna skapar jarðveg fyrir efnahagslegar framfarir og velgengni.

 

Við lifum á tímum þar sem iðulega er reynt að gera lítið úr trú og trúuðu fólki.  Stundum finnst mér eins og fólk vilji laga trúna að sjálfu sér og ófullkomleika sínum.  Kemur þetta ekki fyrir okkur sjálf?  Þetta er ekki nýtt í sögunni.  Við getum huggað okkur við það.  Við verðum þó alltaf að gæta umburðarlyndis og viðurkenna að hver og einn einstaklingur getur þurft að velja sér sína leið í trú sinni.  

 

Við sem hér erum nú í hinni gömlu Hóladómkirkju, já, jafnvel inni í sjálfri Íslandssögunni, skulum virða og þakka þá staðreynd að kristin kirkja hefur lifað í 2000 ár vegna þess að grunnboðskapur hennar og meginhlutverk hafa ekki breyst.  Við skulum þakka fyrir það leiðarljós sem trúin á Guð er okkur mönnunum og sýna henni virðingu.  Það er vænlegra að leitast við að breyta eftir vilja Guðs heldur en að reyna að beygja hann undir okkur.   Það verður alltaf líklegast til árangurs í lífi og starfi.  Slíka leiðsögn þurfum við héðan frá Hólum.

 

      

Dagskrá Hólahátíðar og 250 ára afmælishátíðar Hóladómkirkju.

Föstudagur 16. ágúst

Kl. 17:00 Hóladómkirkja: Leiðsögn um kirkjuna – Þorsteinn Gunnarsson

Kl. 18:00 Bænastund í Hóladómkirkju

Kl. 18:30 Matur til sölu í Undir Byrðunni

Kl. 20:00 Auðunarstofa:  Byggingarsaga Hóladómkirkju. Þorsteinn Gunnarsson kynnir sýningu sem hann og Guðmundur Oddur Magnússon hafa unnið.   Tónlistarflutningur.

 

Laugardagur 17. ágúst

Kl. 6:30  Morgunverður fyrir pílagríma.

Kl. 07:00 Lagt af stað frá Hólum í pílagrímagöngu yfir Heljardalsheiði. Lagt af stað frá Atlastöðum kl. 9:30 Leiðsögumaður sr. Guðrún Eggertsdóttir.

Kl. 10:00  Auðunarstofa opin þar sem sýning um byggingarsögu kirkjunnar verður í gangi.

Kl. 11:00 Hóladómkirkja: Frumsýning á leikritinu: Sabinsky og kirkjubyggingin eftir Björgu Baldursdóttur. Leikstjóri María Gréta Ólafsdóttir.  Félagar úr Leikfélgi Hofsóss leika.

Kl. 12:00 Hádegisverður til sölu í Undir Byrðunni

Kl. 13:00 Lagt af stað frá Háskólanum á Hólum í Gvendarskál .

Leiðsögumaður Skúli Skúlason prófessor. Messa við Gvendaraltari.  Sr. Sigríður  Gunnarsdóttir predikar. Trompetaleikur Sveinn Sigurbjörnsson.

Kl. 13:00 Gengið frá Háskólanum á Hólum að Námunni.  

Leiðsögumaður Hjalti Pálsson sagnfræðingur og ritstjóri.

Þáttakendur geta tekið með sér sandstein.

Kl. 13:00- 14:00  Unnið með sandstein við Auðunarstofu – Viðar Sverrisson.

Kl. 14:30 Hóladómkirkja: Sabinsky og kirkjubyggingin

Kl. 15.30 – 17:00 Kaffihús – Undir byrðunni

Kl. 16:00-17:00 Áfram unnið við sandsteininn við Auðunarstofu

Kl. 18:00 Móttaka pílagríma. Helgistund í Hóladómkirkju.

Kl. 19:30 Grill við Hólaskóla – tónlist og almennur söngur.

 

Sunnudagur 18. Ágúst

Kl. 10:00 Auðunarstofa opin þar sem sýning um byggingarsögu kirkjunnar verður í gangi.

Kl. 11.00 Hóladómkirkja:  Sabinsky og kirkjubyggingin

Kl. 12:00 Hádegisverður til sölu í Undir Byrðunni

Kl. 14:00 Messa í Hóladómkirkju – Biskup Íslands predikar – trompetar – einsöngur Kristján Jóhannsson.

Kl. 15.00 Afmæliskaffi í Hólaskóla.

Kl. 16:30 Samkoma í Hóladómkirkju – Hólaræðunar flytur Vilhjálmur Egilsson rektor Háskólans á Bifröst –  Ljóð afmælishátíðarinnar: Hjörtur Pálsson.  Kristján Jóhannsson syngur einsöng.

Hólahátíð 16.-18. ágúst

Dagskrá Hólahátíðar og 250 ára afmælis Hóladómkirkju.

Föstudagur 16. ágúst
Kl. 17:00 Leiðsögn um kirkjuna 
Kl. 18:00 Bænastund í Hóladómkirkju
Kl. 18:30 Matur til sölu í Undir Byrðunni
Kl. 20:00 Byggingarsaga Hóladómkirkju – Þorsteinn Gunnarsson
Tónlistarflutningur.

Laugardagur 17. ágúst
Kl. 06:30 Morgunverður fyrir pílagríma.
Kl. 07:00 Lagt af stað frá Hólum í pílagrímagöngu yfir Heljardalsheiði. Lagt af stað frá Atlastöðum kl. 9:30 Leiðsögumaður sr. Guðrún Eggertsdóttir. 
Skráning á srgylfi@centrum.is
Kl. 10:00 Auðunarstofa opin þar sem sýning um byggingarsöguna verður í gangi.
Kl. 11:00 Frumsýning á Sabinsky og kirkjubyggingin eftir Björgu Baldursdóttir
Kl. 12:00 Hádegisverður til sölu í Undir Byrðunni
Kl. 13:00 Lagt af stað í Gvendarskál – Leiðsögumaður Skúli Skúlason. Messa við Gvendaraltari –sr. Sigríður Gunnarsdóttir predikar – trompetleikur
Kl. 13:00 Gengið að Námunni. Þáttakendur taka með sér sandstein.
Kl. 13:00 Unnið með sandsteininn við Auðunarstofu – Viðar Sverrisson.
Kl. 14:30 Sabinsky og kirkjubyggingin
Kl. 15.30 – 17:00 Kaffihús – Undir byrðunni
Kl. 16:00 Áfram unnið við sandsteininn við Auðunarstofu
Kl. 18:00 Móttaka pílagríma – helgistund
Kl. 19:30 Grill við Hólaskóla – tónlist

Sunnudagur 18. ágúst
Kl. 11.00 Sabinsky og kirkjubyggingin 
Kl. 12:00 Hádegisverður til sölu í Undir Byrðunni
Kl. 14:00 Messa í Hóladómkirkju – Biskup Íslands predikar – trompet – einsöngur Kristján Jóhannsson
Kl. 15.00 Afmæliskaffi í Hólaskóla í boði Hólanefndar
Kl. 16:30 Samkoma í Hóladómkirkju – ræðumaður Vilhjálmur Egilsson rektor Háskólans á Bifröst – Ljóð afmælishátíðarinnar – Hjörtur Pálsson – tónlist – einsöngur Kristján Jóhannsson

1

 

Hvatning til kirkna Evrópu.

Þjóðkirkjan á aðild að þrennum alþjóðlegum samtökum, Alkirkjuráðinu WCC, Lúterska Heimssambandinu LWF og Kirknasambandi Evrópu CEC, sem eru eins og WCC samkirkjuleg samtök, sem vinna að einingu á milli hinna mismunandi kirkjudeilda í Evrópu.

Undirrituð fór nýlega á þing CEC, sem haldið var í Budapest ásamt sr. Gylfa Jónssyni og sr. Maríu Águstsdóttur.

Á þinginu var samþykkt ný stjórnarskrá samtakanna, sem á að miða að því að einfalda regluverkið og gera stjórnina skilvirkari með því að fækka stjórnarfólki úr 40 í 20.  Í þessu greinarkorni mun ég ekki fara nánar út í að skýra hver munurinn er á gömlu og nýju stjórnarskránni, en mig langar miklu fremur að koma á framfæri skýrslu sem þjóðmálanefnd samtakanna kom á framfæri á þinginu og var samþykkt í lok þess.

Skýrslan er í  sjö liðum og mun ég leitast við að koma sem flestu til skila sem þar stendur.

  1. Evrópa á krepputímum.

Heimskreppan hefur haft gríðarleg áhrif í samfélög Evrópu, sérstaklega í suður-, austur- og mið-Evrópu. Fjöldi fólks hefur misst vinnuna og hækkandi verðlag og lækkandi laun hafa mikil áhrif á líf margra.  Félagslega kerfið er undir miklu álagi og sparnaður og lífeyrir er ekki lengur tryggður.  Bilið milli ríkra og fátækra breikkar stöðugt í ríkjum Evrópu.

Ríkisstjórnir víða um Evrópu eiga erfitt  með að komast að sameiginlegri niðurstöðu og ábyrgð er ekki tekin eða sett yfir á aðra. Stjórnir ríkjanna hafa í auknum mæli misst traust og þar með hafa öfgahópar vaxið í mörgum Evrópulöndum.

Afleiðing þessarar þróunar er kynþáttahatur og spenna og eru afleiðingarnar þær að þeim sem eru  á félagslega jaðrinum er ýtt til hliðar.

Kirkjur Evrópu hafa leitast við að takast á við þessar aðstæður með því að hvetja sitt fólk til að vera vakandi gangvart umhverfinu, spara orku og vatn og stunda heiðarleg viðskipti, fletta ofan af vinnuþrælkun og mansali.  Margar kirkjur í Evrópu eru með sérstaka áætlun um félagslega þjónustu, veita menntun og stunda heilsugæslu. Með samstilltu átaki benda kirkjurnar á gildi hverrar manneskju.

CEC þingið hvetur allar aðildakirkjur sínar til að standa vörð um þau sem eru á jaðri samfélagsins og hvetur þær til samtals við stjórnmálamenn um lausn þeim til handa sem þjást vegna kreppunnar.

  1. Ungt fólk í Evrópu.

CEC þingið hefur veitt því athygli að efnahagskreppan hefur náð til allra hópa samfélagsins, sérstaklega ungs fólks sem finnst enginn von vera í framtíðinni og sviptir sig lífi.  Efnahagskreppan hefur nú staðið í fimm ár.  Árið 2012 jókst enn atvinnuleysi í Evrópu. Þetta hefur gríðarleg áhrif á ungt fólk.  Vegna atvinnuleysis ungs fólks í Evrópu þá eru unglingar innflytjenda í meiri hættu á að verða” týnda kynslóðin” en ungt fólk úr öðrum hópum samfélagsins.  Að vera atvinnulaus á unga aldri hefur áhrif á sjálfsmynd unga fólksins, dregur úr sjálfsvirðingu þeirra og sviptir þau von um framtíðina.

CEC þingið hvetur allar aðildakirkjur sínar til að styðja ungt fólk sem er í atvinnuleit.  Kirkjurnar geta glætt von hjá ungu fólki þegar þau sjá ekki framtíðina fyrir sér og við skorum á allar kirkjur að byggja upp von í lífi ungs fólks.  Kirkjurnar ættu að skilgreina hlutverk hinna ungu í því að sigrast á fátækt ungs fólks og vekja með þeim réttlætiskennd og samstöðu.

3.  Rómarfólk í Evrópu.

CEC þingið 2009 hvatti ríkisstjórnir og kirkjur til að standa vörð um réttindi Rómarfólks, Sinti fólks og annarra þjóða sem ferðast um.

CEC þingið í ár gleðst yfir því sem áunnist hefur s.l. fjögur ár.  Samt sem áður ítrekum við fyrra ákall vegna þess að lagaleg staða Rómarfólks er enn veik í mörgum Evrópulöndum.  Því mælum við með því að kirkjurnar hvetji til þess að unnið sé gegn fordómum og misrétti gagnvart þeim.

CEC þingið biður ríkisstjórnir um að hafa í gildi áætlun um að bæta aðstæður Rómarfólks, Sinti fólks og annarra þjóða sem ferðast um þegar þeim tekst ekki að mennta börnin sín eins og þau vilja, og aðstoða þau við að fá húsnæði og vinnu.

Auk þess hvetur CEC þingið kirkjurnar til að boða trú meðal Rómarfólks og vinna gegn fordómum, misrétti og vanrækslu meðal kirkna.

4. Verndun flóttafólks í Evrópu.

CEC þingið lítur með velþóknun á öll jákvæð skref sem tekin eru í átt til þess að skapa pólitískt hæli fyrir flóttafólk. Kirkjur Evrópu vekja athygli á því að ekki má mismuna fólki þegar pólitískt hæli er veitt.  Því hvetja kirkjurnar til þess að Evrópuþingið, Evrópuráðið og ríkisstjórnir Evrópu skoði þann ójöfnuð sem orðið hefur í þessari þróun, sérstaklega eftir að kreppan skall á og þjóðir Suður Evrópu hafa fengið fleiri hælisleitendur en áður.

CEC þingið syrgir öll þau sem hafa týnt lífi sínu á leiðinni til frekara öryggis.

Þess vegan hvetur þingið kirkjur Evrópu til að minnast allra þeirra sem látið hafa lífið á hættulegri ferð sinni til Evrópu.

Auk þess hvetur það ríkisstjórnir Evrópu til að setja það í forgang að bjarga bátum með flóttafólki sem eru í hættu.

5.  Miðausturlönd og Norður-Afrika.

a. CEC þingið vekur athygli á “arabiska vorinu” og fulltrúar þingsins þekkja von þjóðanna um lýðræði, stöðugleika og betra líf sem þjóðir þessa heimshluta bera í brjósti.

Evrópskar kirkjur tjá samstöðu með bræðrum og systrum, kristnum og muslimum, sem búa í þessum löndum og við berum virðingu fyrir viðleitni þeirra til lýðræðis og stöðugleika auk vilja þeirra til að byggja upp samfélag þar sem mannréttindi eru virt í samræmi við alþjóðasamninga.

Við hvetjum aðildarkirkjurnar til að biðja fyrir friði, stöðugleika og hagsæld við Miðjarðarhafið og hvetjum þær til að þróa og styrkja samstarf sína á milli.

b. Sýrland

CEC þingið hefur miklar áhyggjur af ástandinu í Sýrlandi þar sem spenna og ofbeldi eykst með hverjum deginum.  Borgarastríðið hefur nú þegar kostað marga lífið og hefur valdið því að fjöldi fólks er á flótta í nágrannalöndunum.  Við hvetjum alla aðila sem í hlut eiga, svo og Sameinuðu þjóðirnar og alþjóðasamfélgaið allt , að koma á samtali  milli aðila,  hvetja til friðar í Sýrlandi og tryggja varðveislu hinna miklu menningarverðmæta í Sýrlandi þar sem ólíkir menningarstraumar mætast.  Við skorum á þau sem halda föstum Metropolitan Yohann Ibrahim í Aleppo, Metropolitan Boulos Yazigi í Aleppo og ALexandrette í grísk-orþodoxu kirkjunni í Antiokkiu að láta þá tafarlaust lausa.

CEC þingið tjáir samstöðu með öllu kristnu fólki sem statt er í Sýrlandi með því að senda samstöðubréf til yfirmanna kirkjunnar.

c. Staðan í Egyptalandi

CEC þingið fylgdist með nýjustu fréttum frá Egyptalandi á meðan á þinginu stóð.  Eftir fjölmenn mótmæli þar sem milljónir tóku þátt tók herinn völdin.  Því miður hefur ofbeldi aukist og fólk hefur týnt lífi.

CEC þingið tjáir egyptskum borgurum samúð og samstöðu sem eru að reyna að vinna að þvi að finna stöðuga lausn í átt að lýðræði og réttlátari skiptingu auðsins.

Við hryggjumst yfir ofbeldi í Egyptalandi og hvetjum alla til að láta af því.  Við hvetjum alla í egyptsku samfélagi til að vinna að auknu lýðræði.  Við hvetjum sérstaklega til friðsamlegrar lausnar milli flokka samfélagsins og hvetjum kirkjur Evrópu til að styðja slíkar lausnir.

Við hvetjum aðildarkirkjurnar til að biðja fyrir friði og stöðugu réttlæti í Egyptalandi.  Sem kristnar kirkjur finnum við fyrir samkennd með koptísku kirkjunni í Egyptalandi og öðrum kristnum kirkjum, kristnum bræðrum og systrum sem búa í Egyptalandi og heitum því að vera í góðum tengslum við þau.  Við styðum við alla viðleitni þeirra til kristnar-muslimskrar samvinnu.  Við biðjum fyrir þeim og sannfærum þau um elsku okkar.

d. Staðan í Marokkó.

Flóttafólk frá stríðhrjáðum svæðum í Afríku hefur mikil áhrif á Evrópu.  Margt flóttafólk strandar í Marokkó, þar sem lítil sem enginn stuðningur kemur frá stjórninni. Og fólk býr við örbirgð.  Kirkjurnar vinna gott starf á þessum slóðum við að færa flóttafólkinu mat og veita þeim ráðgjöf.

CEC þingið hvetur aðildarkirkjurnar til að biðja fyrir þessu fólki og styðja kirkjur sínar við störf þeirra á þessu erfiða svæði.

6. Tjáningarfrelsi

CEC þingið lýsti gleði sinni yfir því frelsi sem miðlunartækni nútímans leiðir af sér. Um leið vill það leggja áherslu á að tjáningarfrelsi er forsenda trúfrelsins.

7. Trúfrelsi

CEC þingið leggur áherslu á að menningararfur Evrópu sé mikilvægur fyrir sjálfsmynd Evrópu. Vernda þarf kristna helgidóma og þeir þurfa að vera opnir til tilbeiðslu.  Þingið lýsir áhyggjum sínum yfir því að kirkjur hafa verið afhelgaðar s.l. 20 ár. Ef ekki er hægt að halda kristnum kirkjum við, þarf að breyta þeim í söfn sem allir hafa aðgang að og hægt er að nota til tilbeiðslu.

CEC þingið viðurkennir þau skref sem stjórnvöld í Tyrklandi hafa tekið varðandi trúfrelsi.  Samt sem áður vill þingið vekja athygli á því að að fjöldi tyrkneskra kirkna hefur verið breytt í moskur.

8. Handtaka H.E. Jovan erkibiskups í Ohrid og Metropolitansins í Skopje í serbnesku orþódoxu kirkjunni í fyrrum Júgóslavíu.

CEC þingið hefur fregnað af handtöku erkibiskups Jovan og álítur að að hún sé vegna baráttu hans fyrir mannréttindum og trúfrelsi.

CEC þingið staðfestir ákall WCC til Mannréttindasviðs Sameinuðu þjóðanna um að rannsaka trúfrelsi varðandi þetta mál.

CEC þingið ákallar mannréttindaráð Evrópu til að skoða þetta mál.   Sérstaklega óskar CEC þingið eftir því að stofnanirnar skoði sérstaklega hvort farbann þeirra séu í samræmi við reglur Evrópuráðsins.

Við hvetjum aðildakirkjur CEC til að sameinast í bæn og samstöðu með Jovan erkibiskupi með því að senda mótmælabréf til þeirra stjórnvalda sem bera ábyrgð á málinu.

Þar sem sólin á heima.

Predikun í Sólheimakirkju sunnudaginn 14. júlí 2013.

Náð sé með okkur öllum og friður frá Guði og  Drottni Jesú Kristi.

 

Kæru vinir!

Mikið er ánægjulegt að vera með ykkur öllum á þessum hátíðisdegi og til hamingju með kirkjuhátíðina ykkar.  Það er alltaf gaman að koma hingað að Sólheimum, hitta ykkur íbúana og gesti hér í þessu fallega umhverfi.  Ég er búin að vera á miklu ferð og flugi þetta sumarið bæði innan lands og utan og að koma til ykkar er eins og að koma heim…heim til Sólheima.

Síðast liðinn sunnudag predikaði ég í lútersku kirkjunni í miðborg Budapest í Ungverjalandi.  Í messunni var skírð lítil stúlka sem fékk nafnið Helia.  Það var glampandi sól í borginni, sumarhiti og mikil hátíðastemmning.  Nafnið, sem stúlkan fékk, Helia, er gríska og þýðir sól.

Presturinn talaði fallega til foreldranna og sagði að Helia litla væri mikill sólargeisli í lífi þeirra og hafi fært þeim mikla birtu og gleði.  Svo ávarpaði hann foreldrana og sagði:  Í hvert sinn sem Helia, litla sólin ykkar, gleður ykkur er Guð að minna ykkur á þá gjöf sem hún er til ykkar.  Litla sólin ykkar er eins og ljós Guðs sem birtist okkur í Jesú Kristi. Þetta fundust mér falleg orð.

 Jesús Kristur talaði um sjálfan sig sem ljós þegar hann sagði: 

Ég er ljós heimsins.  Sá sem fylgir mér mun ekki ganga í myrkri heldur hafa ljós lífsins.  Þegar Jesús sagði þessi orð, þá var hann ekki að tala um vetrarmyrkrið eða næturmyrkrið, sem stundum hrjáir okkur hér á norðurslóðum.  Nei, hann var að tala um myrkrið sem stundum getur verið hérna innra með okkur og gerir okkur leið, vonsvikin og jafnvel reið.  Jesús vill vera ljós inn í það myrkur.

Jesús sagði svo margar fallegar setningar, sem gefa okkur djúpa næringu inn í daglegt líf okkar.  Ein af þessum fallegu setningum er í guðspjalli dagsins í dag, sem lesið var hér áðan. 

Þar segir Jesús:

„Ég er brauð lífsins. Þann mun ekki hungra sem til mín kemur og þann aldrei þyrsta sem á mig trúir.

Jesús er sem sagt ljós og brauð……sól og matur……þessar nauðþurftir okkar sem við þurfum alltaf á að halda.

 

Það var áreiðanlega ekki tilviljun að þessi staður sem við nú erum á ber nafn sólarinnar, Sólheimar, enda er áhrifarík lýsing Seselju Sigmundsdóttur á því þegar hún verður fyrir trúarlegri upplifun í Kaupmannahöfn þegar hún var ung stúlka. 

Dásamlegir ljósgeislar streymdu niður allt í kringum hana og hún stóð sjálf í ljómandi birtugeisla.  Í þessum ljósgeisla birtist Kristur henni sjálfur og sagði:

“Það sem þú nú sérð er ljós Krists og ef þú gætir þess ætíð að fylgja þessu ljósi, þarft þú aldrei að hræðast að þú finnir ekki rétta leið”.

 

Eftir þessa reynslu hét hún því að fylgja Kristi.

 

Slíka upplifun köllum við handleiðslu.  Við getum upplifað hana á mjög misnunandi hátt.  Ekki er víst að við upplifum öll handleiðslu Guðs á eins sterkan hátt og Sesselja gerði í Kaupmannahöfn, en við finnum samt hvernig Guð leiðir okkur frá einu skrefi til annars, dag eftir dag og æviskeið eftir æviskeið ef við virkilega höfum eyru okkar og augu opin.

Nú má vera að spurning vakni innra með þér um það hvernig við getum leitað þessarar handleiðslu og hvernig við verðum vör við hann í lífi okkar.  Svarið við því er einfalt.

 

Það er Biblían, bænin og brotning brauðsins.

 

Ef við sækjumst eftir því að leita handleiðslu Guðs er afar mikilvægt að lesa Biblíuna.  Sumum finnst hún of mikið torf og erfitt að byrja að lesa hana, en ég segi við ykkur:

Lesið einfaldar frásagnir guðspjallanna…lesið orð Jesú…þau eru einföld, auðlærð og veita mikla leiðsögn. 

Eitt af því sem ég geri daglega er að velja mér mannakorn að morgni dags á biblian.is og setja það inn á facebook síðuna mína….þar geta allir vinir mínir lesið það og ótrúlega mörgum líkar það vel og segja mér að orðið hafi einmitt talað beint inn í aðstæður þeirra.

Annað er bænin.  Hún þarf ekki að vera flókin.  Bæn þarf ekki að vera bæn um eitthvað, heldur miklu heldur að biðja Guð um vernd og leiðsögn.  Biðja Guð að leiða sig áfram og þá sýnir hann okkur tákn og merki ef við höfum eyru og augu opin fyrir því.

 

Þriðja atriðið er brotning brauðsins.  Jesús Kristur stofnaði hina heilögu kvöldmáltíð þegar hann borðaði í síðasta sinn með lærisveinum sínum.  Þá sagði hann að þetta skyldum við gera í hvert sinn sem við kæmum saman til að minnast hans.  Í kvöldmáltíðinni upplifum við samfélag við Jesú og samfélag hvert við annað.  Við sitjum til borðs með Jesú….hann er við borðsendann í himnaríki og við erum hér þessum heimi og upplifum nærveru hans á sérstakan hátt í brauði og víni.

Við fáum að njóta þessarar athafnar hér í dag.  Við minnumst Jesú með brotningu brauðsins og hugsum vel um orðin hans. 

Hann er brauð lífsins. 

Ef við eigum yndislegt samfélag við hann alla daga þá er hann eins og brauð fyrir þann sem er svangur.  Við þekkjum öll þá tilfinningu að vera svöng…er það ekki?  Það er ekki gott, þá líður okkur ekki vel og langar í góðan mat. 

Ef við lifum í þessum heimi og þekkjum ekki Jesú og allt það góða sem hann gerir fyrir okkur þá líður okkur jafnilla og þegar við erum svöng.  Þess vegna er svo gott að minna sig á samfélagið við Jesú á hverjum degi…..byrja á því að signa sig og segja svo við Jesú:  viltu vera með mér í allan dag.  Viltu vera ljós í myrkrinu mínu og viltu vera brauð í hungrinum mínu.

Og svo er gott að minna sig á þetta af og til yfir daginn og segja við okkur sjálf.  “Já, Jesús er með mér”  og þá finnum við hvað allt verður gott. 

Þetta er trúin, en allri trú fylgir efi.  Og svo ég vitni aftur í Sesselju Sigmundsdóttur þá spurði hún sig jafnan: Hvað er trú án efa?

Fyrir henni var þessi spurning jafn sjálfsögð og spurningin um það hvað matur væri án salts.  Efinn gerir trúna bragðsterkari.  Hún sagði að hinar raunverulegu spurningar spryttu úr efanum.

Vegna efans þurfum við sífellt að leita leiðsagnar Guðs.  Einn liður í þeirri leit er að koma til kirkju og það höfum við gert í dag.  Guði sé lof og þökk fyrir það.  Guð gefi að þegar við göngum héðan úr kirkjunni í dag, þá höfum við veganesti til lífsins sem bíður okkar í komandi viku.

Höfum líka í huga að hann er það ljós sem lýsir okkur áfram skref fyrir skref dag eftir dag.  Þess vegna er svo dýrmætt að hafa kertin ykkar logandi, bæði á altari Guðs og annars staðar þar sem við höfum þau nálæg.  Þau minna okkur í senn á borð síðustu kvöldmáltíðarinnar og eilífa lífið sem við eigum í vændum að loknu þessu lífi því Jesús sem er ljós heimsins og brauð lífsins er líka upprisan og lífið og í trú að hann munum við lifa þótt við deyjum.  Guð gefi að minnumst þess ávallt.

Guð blessi ykkur öll í Jesú nafni. Amen.

 

Samtal við hádegisverðarborð

Hann settist hjá okkur við hádegisverðarborðið síðasta daginn á Evrópuþingi kirkna sem haldið var í Budapest 3.-8. júlí s.l.

Fyrst sátum við þegjandi, en svo sagði hann okkur að hann væri að vinna við upptökur á þinginu.  Ég hafði ekki talað við hann áður.  Hann byrjaði að tala:

“Pabbi minn var prestur.  Hann kynntist finnskum kristniboðum á fjórða áratugnum sem styrktu hann til að læra guðfræði.  Hann varð svo prestur í litlu þorpi hér rétt fyrir norðan Budapest.”

Ég spurði: “Hvernig var að alast upp á prestsheimili hér á kommúnistatímanum?”

Ég var nefnilega enn að hugsa um hana Agnesi sem túlkaði predikunina mína deginum áður í lútersku kirkjunni í miðborg Budapest, en hún sagði mér að mamma hennar hefði fengið gamla konu sem bjó í nágrenninu til að fara með hana í sunnudagaskólann þegar hún var lítil.  Það var of hættulegt fyrir mömmu hennar að fara með hana sjálf því hún hefði getað misst vinnuna.  Hún vann hjá hernum. 

“En hvernig var þá að alast upp á prestsheimili?”  Þetta fannst mér áhugaverð spurning í ljósi þess hve fjölskylda Agnesar þurfti að fara leynt með trú sína.

Maðurinn við hádegiverðarborðið brosti og sagði: “Eftir 1956 breytti pabbi kirkjunni í leikhús og rak þar “skemmtanir” og  “samkomur”.  Þegar hann hafði leikið þennan leik í 10 ár komust stjórnvöld að því að hann var ekki menntaður á sviði leikhúsmála heldur var guðfræðimenntaður.  Þá lokuðu þeir leikhúsinu.  Pabbi keypti sér þá segulbandstæki og tók upp biblíulestra og predikanir og dreifði leynilega meðal þorpsbúa. 

“Og á hverju lifðu þið?” spurði ég full aðdáunar. 

“Við lifðum af landinu.  Pabbi var bóndi, en á veturna voru rólegir tímar og þá gat hann unnið við upptökurinar.”

Ég sagði honum frá því að uppreisnina í Budapest hafi oft borið á góma í barnæsku minni, en hún var í október árið 1956.  Ég sagði honum að ég væri fædd í nóvember 1956.  “Pabbi fór á samkomu í Gamla bíói til að mótmæla aðgerðum Sovétmanna, en mamma fékk ekki að fara með honum því það þótti ekki við hæfi að konur sem voru komnar átta mánuði á leið færu á slíkar samkomur.” 

Þegar ég sagði honum þetta horfði hann undrandi á mig og sagði svo:  “Ég er fæddur í janúar 1957 og mamma mín sagði að ég hefði grátið í heilt ár eftir að ég fæddist og taldi hún að ég hefði fengið áfall í móðurkviði þremur mánuðum fyrir fæðinguna þegar hörmungarnar riðu yfir Budapest.”

Við komum frá ólíkum heimum, en tengingin var sterk.  Bæði höfðum við upplifað uppreisnina í Budapest í móðurkviði á sama tíma.

Ég lauk samtalinu með því að segja:  “Og nú heldur þú áfram starfi pabba þíns með því að taka upp, miðla kirkjulegu efni og sjá um heimsíðu lútersku kirkjunnar í Ungverjalandi.  Hann kinkaði kolli brosandi og mér sýndist honum vökna um augu.